โครงการเพื่อสังคม

โครงการขยะสู่พลังงาน

หมู่บ้านก๊าซชีวภาพ พลิกวิกฤตเป็นโอกาส

โครงการผลิตก๊าซชีวภาพและคัดแยกขยะในครัวเรือนเริ่มต้นจากกลุ่มเลี้ยงโคบ้านท่าสี ซึ่งประสบปัญหามูลวัวและมูลสัตว์อื่นอันเรี่ยราดในหมู่บ้าน เมื่อปี 2553 จำนวน 42 บ่อ ในปี 2555 ชาวบ้านรวมกลุ่มกันของบประมาณสนับสนุนจาก ปตท.สผ. ซึ่งเข้ามาดำเนินโครงการสินภูฮ่อม สำรวจและผลิตก๊าซธรรมชาติในพื้นที่ใกล้กัน หลังจากบอกเล่าแบบปากต่อปากว่าบ่อหมักก๊าซชีวภาพสามารถผลิตก๊าซเพื่อใช้ในชีวิตประจำวันได้จริง

การเปลี่ยนมาใช้ก๊าซชีวภาพมีข้อดีหลายประการ ทั้งประหยัดค่าใช้จ่ายและช่วยกําจัดขยะให้ถูกสุขอนามัย

ชาวบ้านกำลังช่วยกันติดตั้งบ่อก๊าซชีวภาพในบริเวณหลังบ้านและเดินสายยางที่นำก๊าซชีวภาพไปเข้าครัว

บ่อก๊าซชีวภาพมีลักษณะคล้ายกับลูกบอลลูนขนาดใหญ่ผิวพลาสติกเต่งตึงจากลมอัดอยู่ข้างใน ซึ่งความจริงแล้วไม่ใช่อากาศธรรมดา แต่เป็นก๊าซชีวภาพ ขนาดบ่อกว้างประมาณ 1.7 เมตร ยาว 4 เมตร และขุดลึกจากพื้นดินส่วนหัวบ่อประมาณ 0.8 เมตร ลาดเทไปยังส่วนท้ายบ่อลึก 1 เมตร หลังจากขุดหลุมแล้วชาวบ้านจะช่วยกันนำถุงผ้ายางพลาสติกสำเร็จรูปขนาดใหญ่ติดตั้งไว้ในหลุม

วงจรการผลิตและใช้ก๊าซชีวภาพภายใน "ลูกบอลลูน" ไม่มีอะไรยุ่งยากซับซ้อน มูลสัตว์ สิ่งปฏิกูล หรือเศษอาหารที่อยู่ในบ่อหมักจะเข้าสู่กระบวนการย่อยสลายเกิดการหมักบ่มอยู่ภายในและคายก๊าซออกมาตามปฏิกิริยาของธรรมชาติ

กรณีเติมวัตถุดิบมากไปหรือมีฝนตก น้ำจะล้นออกทางท้ายบ่อ ถือเป็นน้ำปุ๋ยหมักคุณภาพดี นำไปเป็นหัวเชื้อรดน้ำต้นไม้ได้

นอกจากนี้ยังมีท่อเล็ก ๆ ที่มีวาล์วเปิดปิดต่อเป็นเส้นทางเดินของก๊าซชีวภาพ ปลายทางของท่อนี้คือห้องครัวตามบ้านเรือนนั่นเอง

แผนภาพก๊าซชีวภาพที่ใช้การหมักก๊าซชีวภาพจากมูลสัตว์หรือเศษอาหาร ซึ่งใส่ไส้เข้าไปในถุงพลาสติก จากนั้นก๊าซชีวภาพจะวิ่งไปตามท่อเข้าครัวเรือน

ปัจจุบันมีครัวเรือนในพื้นที่ปฏิบัติการของ ปตท.สผ. ทั้งในประเทศและต่างประเทศร่วมโครงการกว่า 700 ครัวเรือน สามารถประหยัดค่าก๊าซหุงต้มได้ประมาณปีละกว่า 4,200 บาทต่อครัวเรือน และยังช่วยแก้ไขปัญหามลภาวะที่เกิดจากมูลสัตว์ที่ใช้เป็นสารอินทรีย์ตั้งต้นได้แล้วกว่า 325 ตัน กำจัดขยะในครัวเรือนได้ไม่น้อยกว่า 470 ตันต่อปี และสามารถผลิตปุ๋ยอินทรีย์เป็นผลพลอยได้จากกระบวนการได้ไม่น้อยกว่า 75 ตันต่อปี ทำให้ช่วยประหยัดค่าปุ๋ยอินทรีย์สำหรับใช้ในการเกษตรในอีกทางหนึ่งด้วย

ปตท.สผ. ได้ทำการวิเคราะห์ผลตอบแทนทางสังคมของโครงการนี้ โดยนำผลลัพธ์ทางสังคมมาคำนวณมูลค่าเปรียบเทียบกับมูลค่าทางการเงินของต้นทุนที่ใช้ไปในการดำเนินโครงการ ทั้งนี้ ผลตอบแทนทางสังคมของโครงการมีค่าเท่ากับ 3.66:1

นอกจากนี้ โครงการขยะสู่พลังงาน ยังได้รับรางวัลในระดับนานาชาติ ได้แก่ รางวัล Asia’s Best CSR Practices 2021 ณ ประเทศอินเดีย Global CSR Awards 2020 ณ สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม รางวัล Energy and Environmental Foundation Global CSR Awards 2019 ณ ประเทศอินเดีย และรางวัล Asia-Pacific Stevie Awards 2018 ณ ฮ่องกง