เทคโนโลยีและการจัดการองค์ความรู้

การนำเทคโนโลยีมาใช้ในการสำรวจและผลิตปิโตรเลียมมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ลดค่าใช้จ่ายการผลิต และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม โดยมีตัวอย่างของเทคโนโลยีที่มีการพัฒนาและนำไปใช้ ดังนี้

1. เทคโนโลยีสำหรับการปรับปรุงกระบวนการผลิต

การปรับปรุงและแก้ไขปัญหาในกระบวนการผลิตเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยในการเพิ่มปริมาณการผลิตและลดต้นทุน ปตท.สผ. จึงมีการพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อปรับปรุงกระบวนการผลิตอย่างต่อเนื่อง ได้แก่

• เทคโนโลยีสำหรับการแยกสิ่งปนเปื้อนออกจากก๊าซธรรมชาติเหลว อาทิ การพัฒนาวัสดุดูดซับ (Adsorbent) การแยกน้ำซึ่งมีสิ่งปนเปื้อนออกจากคอนเดนเสท (Liquid-liquid Coalescer) การปรับปรุงเทคนิคการวัดของเครื่องมือวัดค่าสิ่งปนเปื้อน เป็นต้น
• การเพิ่มประสิทธิภาพในการแยกก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ อาทิ การพัฒนาเทคโนโลยีเมมเบรนสำหรับแยกก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ การพัฒนาวัสดุดูดซับขั้นสูง (Advanced Adsorbent) เป็นต้น

2. เทคโนโลยีสำหรับการปรับปรุงการปฏิบัติงาน

การปฏิบัติงานในขั้นตอนการผลิตปิโตรเลียมด้วยวิธีที่มีประสิทธิภาพจะส่งผลดีทั้งในด้านการเพิ่มประสิทธิภาพ ลดค่าใช้จ่าย และเพิ่มความปลอดภัยในการทำงาน ปตท.สผ. จึงมีการพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อปรับปรุงการปฏิบัติงานทั้งในด้านการควบคุมการผลิต การปฏิบัติงานเกี่ยวกับหลุมผลิต การตรวจสอบและบำรุงรักษาอุปกรณ์ในกระบวนการผลิต โดยมีโครงการพัฒนาเทคโนโลยีที่อยู่ระหว่างการดำเนินการ อาทิ

• โครงการพัฒนาหุ่นยนต์อัตโนมัติเพื่อใช้สำหรับการทำงานแทนมนุษย์ในการควบคุมการผลิตและตรวจจับความผิดปกติของอุปกรณ์บนแท่นผลิตปิโตรเลียม
• โครงการการยกระดับวัสดุขั้นสูงและการสร้างชิ้นส่วนทดแทนทางวิศวกรรม (Advanced Material Upgrading and Engineering Parts Cloning) เพื่อป้องกันอุปกรณ์ที่ใช้ในกระบวนการผลิตจากการกัดกร่อนและสึกกร่อน

3. เทคโนโลยีสำหรับสนับสนุนการรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างนอกชายฝั่ง

ในกระบวนการผลิตปิโตรเลียมทั้งในแหล่งผลิตบนฝั่งและนอกชายฝั่งจะประกอบด้วยสิ่งติดตั้งหลายประเภท อาทิเช่น แท่นผลิตปิโตรเลียม ท่อส่งปิโตรเลียม หลุมผลิตปิโตรเลียม เป็นต้น ซึ่งเมื่อสิ้นสุดการผลิตแล้ว สิ่งติดตั้งเหล่านี้จะต้องถูกรื้อถอนออกไปจากพื้นที่ในการผลิตปิโตรเลียม ซึ่งการรื้อถอนเป็นขั้นตอนที่มีต้นทุนสูงและมีความเสี่ยงในการเกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ปตท.สผ.จึงได้ดำเนินการพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อสนับสนุนการรื้อถอนสิ่งติดตั้งดังกล่าว ได้แก่

• เทคโนโลยีการรื้อถอนท่อส่งปิโตรเลียมนอกชายฝั่ง โดยได้พัฒนานวัตกรรมสารเคมีสำหรับการล้างสิ่งปนเปื้อน (MERClean) และนวัตกรรมอุปกรณ์เก็บตัวอย่างจากภายในท่อ (MERIns) เพื่อสนับสนุนการรื้อถอนท่อส่งปิโตรเลียมที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม โดยนวัตกรรมดังกล่าวได้ริเริ่มพัฒนามาตั้งแต่ปี 2558 ด้วยความร่วมมือจากสถาบันการศึกษา สถาบันวิจัยภาครัฐ ภาคเอกชน รวมถึงผู้เชี่ยวชาญทางด้านสิ่งแวดล้อม จนกระทั่งประสบความสำเร็จในการพัฒนานวัตกรรมดังกล่าว และในปัจจุบันได้มีการนำไปใช้ในการรื้อถอนท่อส่งปิโตรเลียมในอ่าวไทย
• เทคโนโลยีการปิดและสละหลุมผลิตปิโตรเลียม โดยใช้ความร้อนสูงจากการเผาไหม้ของวัสดุ เพื่อทำให้เกิดการหลอมละลายของโลหะในการปิดผนึกหลุมผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ซึ่งเทคโนโลยีเหล่านี้เป็นนวัตกรรมใหม่ที่ช่วยในการลดค่าใช้จ่าย เพิ่มความปลอดภัยในการดำเนินการรื้อถอนสิ่งติดตั้ง และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในระยะยาว

ในด้านการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก การพัฒนาและนำเทคโนโลยีมาประยุกต์ใช้เป็นส่วนหนึ่งที่จะช่วยสนับสนุนการบรรลุเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ภายในปี 2593 โดยมีการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีหลายประเภท ทั้งเทคโนโลยีในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก อาทิ เทคโนโลยีการดักจับ การใช้ประโยชน์ และการกักเก็บคาร์บอน (Carbon Capture, Utilization and Storage: CCUS) โครงการพัฒนาปล่องเผาทิ้งที่ใช้ค่าความร้อนต่ำในการเผาไหม้ และโครงการพัฒนาเทคโนโลยีการดักจับคาร์บอนหลังการเผาไหม้ (Post-Combustion) เพื่อลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากเครื่องจักรในแท่นผลิตปิโตรเลียม นอกจากนี้ยังมีเทคโนโลยีการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน อาทิ โครงการใช้กังหันลมสำหรับผลิตไฟฟ้าในแท่นหลุมผลิต โครงการศึกษาการใช้พลังงานหมุนเวียนชนิดต่าง ๆ สำหรับผลิตไฟฟ้าเพื่อใช้สำหรับแท่นผลิตนอกชายฝั่ง

บริษัทมีแผนงานในการพัฒนาศักยภาพของพนักงานผ่านการปฐมนิเทศพนักงานใหม่ Roadshow การอบรม รวมถึงมีการจัดทำ e-learning เพื่อให้พนักงานตระหนักถึงความสำคัญ และมีความรู้ความเข้าใจในการบริหารจัดการองค์ความรู้มากขึ้น นอกจากนี้ บริษัทยังมีการจัดอบรม KM facilitator ที่เป็นตัวแทนจากหน่วยงานต่าง ๆ จำนวนมากกว่า 60 คนเพื่อให้เป็นผู้ผลักดันการดำเนินการบริหารองค์ความรู้ในหน่วยงานของตนให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้จนกลายเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการทำงาน จนทำให้องค์กรมีการเรียนรู้อย่างต่อเนื่องและเติบโตอย่างยั่งยืน

บริษัทมีการบ่งชี้องค์ความรู้ที่สำคัญในการดำเนินธุรกิจทั้งในปัจจุบันและอนาคตเพื่อให้มีการบริหารจัดการองค์ความรู้ที่เป็นระบบ มีการจัดเก็บองค์ความรู้ที่ตรงตามความต้องการของบริษัท รวมถึงแสวงหาองค์ความรู้ใหม่ที่จำเป็นต่อการดำเนินธุรกิจและรองรับการเติบโตในอนาคต

บริษัทมีการระบุผู้เชี่ยวชาญตามองค์ความรู้ที่ระบุไว้และจัดตั้งศูนย์รวบรวมผู้เชี่ยวชาญเพื่อเป็นศูนย์กลางให้พนักงานสามารถค้นหาผู้เชี่ยวชาญเพื่อติดต่อขอคำปรึกษาและคำแนะนำได้อย่างสะดวกรวดเร็ว

บริษัทมีการจัดทำ Lessons Learned หลังจบโครงการต่าง ๆ เพื่อถอดบทเรียนในการทำงาน เพื่อให้ผู้ปฏิบัติงานใช้เป็นมาตรฐานในการปฏิบัติที่เหมือนกันและลดข้อผิดพลาดที่อาจจะเกิดขึ้นได้ในระหว่างการปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ยังมีการจัดเก็บองค์ความรู้ของผู้เชี่ยวชาญและผู้เกษียณอายุในรูปแบบต่าง ๆ และนำมาจัดเก็บใน KM Website เพื่อให้พนักงานนำไปใช้ต่อยอดได้

โครงการห้องสมุดมนุษย์เป็นหนึ่งในกิจกรรมการจัดการองค์ความรู้ที่จัดขึ้นเพื่อสนับสนุนวิสัยทัศน์ของ ปตท.สผ. และสนับสนุนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ บริษัทได้มีการระบุหัวข้อองค์ความรู้ที่จำเป็นในการดำเนินธุรกิจ 17 ด้าน และได้คัดเลือกผู้เชี่ยวชาญของหัวข้อนั้น ๆ จากผู้บริหารและพนักงานให้เป็นหนังสือมนุษย์เพื่อให้คำปรึกษา แนะนำ อีกทั้งยังแบ่งปันประสบการณ์จากการทำงานให้กับพนักงานเพื่อเรียนรู้จากความสำเร็จและข้อผิดพลาดของหนังสือมนุษย์ โครงการห้องสมุดมนุษย์ยังช่วยเสริมสร้างวัฒนธรรมการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และส่งเสริมให้บริษัทเป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้ และช่วยเพิ่มทักษะและขีดความสามารถของพนักงานอีกด้วย โดยห้องสมุดมนุษย์นี้เป็นเวทีแลกเปลี่ยนความรู้ในรูปแบบกลุ่มเล็กที่เปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมได้พูดคุย สอบถาม และเจาะลึกประสบการณ์จากผู้มีองค์ความรู้โดยตรง เสริมสร้างความเข้าใจผ่านการสนทนาที่เป็นกันเองและเข้าถึงง่าย

การจัดกิจกรรม Corporate Knowledge Sharing ถือเป็นหนึ่งในกิจกรรมสำคัญด้านการบริหารจัดการความรู้ของบริษัทที่มุ่งส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้และแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ทั่วทั้งองค์กร โดยเปิดโอกาสให้พนักงานทุกระดับสามารถเข้าร่วมได้ เนื่องจากเนื้อหามีความเหมาะสมกับผู้เข้าร่วมในวงกว้าง ครอบคลุมหลากหลายหัวข้อ ทั้งด้านเทคนิคและด้านทั่วไป โดยมีวิทยากรทั้งจากภายในองค์กรและผู้เชี่ยวชาญจากภายนอกมาร่วมถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์

กิจกรรม Corporate Knowledge Sharing ถูกจัดหมวดหมู่ตามหัวข้อ (Theme) เพื่อเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจในประเด็นสำคัญเชิงกลยุทธ์และการดำเนินธุรกิจ โดยครอบคลุมองค์ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับการดำเนินการของบริษัท อาทิ งานสำรวจและประเมินศักยภาพปิโตรเลียม (Exploration and Appraisal) งานขุดเจาะ (Drilling) และงานหลุมผลิต (Wells) เพื่อส่งเสริมให้พนักงานจากสายงานต่าง ๆ มีความเข้าใจธุรกิจในภาพรวม และเกิดการเรียนรู้ข้ามสายงานมากยิ่งขึ้น โดยกิจกรรมดังกล่าวจัดขึ้นทั้งในรูปแบบ Onsite และ Online เพื่อให้พนักงานสามารถเข้าถึงและมีส่วนร่วมได้อย่างทั่วถึง รวมถึงมีการบันทึกเนื้อหาและเผยแพร่ผ่านเว็บไซต์ด้านการบริหารจัดการความรู้ของบริษัทเพื่อใช้เป็นแหล่งเรียนรู้และอ้างอิงในอนาคต

นอกจากนี้ บริษัทยังจัดกิจกรรมศึกษาดูงานในองค์กรชั้นนำทั้งภายในและภายนอกอุตสาหกรรม เพื่อเปิดโอกาสให้พนักงานได้เรียนรู้แนวปฏิบัติที่ดี (Best Practices) แลกเปลี่ยนมุมมอง และเพิ่มพูนองค์ความรู้นอกเหนือจากขอบเขตงานของตนเองอีกด้วย

บริษัทได้พัฒนาและปรับปรุงเว็บไซต์ด้านการบริหารจัดการความรู้อย่างต่อเนื่อง ภายใต้ชื่อ Knowledge Intelligence เพื่อเป็นศูนย์กลางในการค้นหาและแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ในรูปแบบต่าง ๆ โดยมีการนำเทคโนโลยี AI มาประยุกต์ใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการค้นหาข้อมูลและอำนวยความสะดวกในการเข้าถึงองค์ความรู้ภายในองค์กร นอกจากนี้ บริษัทยังมีการใช้แอปพลิเคชัน Viva Engage เป็นแพลตฟอร์มชุมชนนักปฏิบัติภายในองค์กรที่เปิดโอกาสให้พนักงานสามารถ สอบถาม แลกเปลี่ยนประสบการณ์ และแบ่งปันแนวปฏิบัติที่ดีระหว่างกัน

บริษัทมีการจัดโครงการเพื่อชื่นชมพนักงานรายบุคคลหรือกลุ่มพนักงานที่มีพฤติกรรมสอดคล้องกับสิ่งที่บริษัทมุ่งเน้นในการบริหารองค์ความรู้ใน 3 มิติ นั่นคือ สร้าง แลกเปลี่ยน และประยุกต์ใช้องค์ความรู้ โดยมี Individual Awards เพื่อเป็นรางวัลในการยกย่องผู้ที่มีส่วนร่วมที่โดดเด่นใน 3 ประเภท ได้แก่ Best Expert, Best Contributor และ Best Learner นอกจากนี้ยังมี Community of Practice (CoP) Award เพื่อเป็นรางวัลในการยังยกย่อง CoP ที่ขับเคลื่อนการทำงานร่วมกัน การคิดค้นนวัตกรรม และการแบ่งปันองค์ความรู้

นอกจากนี้บริษัทยังได้จัดกิจกรรมเพื่อส่งเสริมให้พนักงานส่งและนำเสนอผลงานทางวิชาการในงาน Technical Forum ครั้งที่ 29 และ Business Forum ครั้งที่ 7 โดยมีจำนวนผลงานที่ส่งทั้งสิ้น 256 ผลงาน และมีการนำเสนอผลงานในงาน KM Week ซึ่งจัดเป็นประจำทุกปี เพื่อเปิดโอกาสให้พนักงานได้นำเสนอผลงานของตนเองรวมถึงได้รับรางวัลสำหรับผลงานที่ดีที่สุดอีกด้วย

บริษัทมีแผนในการสื่อสารภายในทั่วทั้งองค์กรตลอดปีเพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับการบริหารองค์ความรู้ขององค์กรและให้ความรู้ในเครื่องมือบริหารจัดการองค์ความรู้ต่าง ๆ ผ่านช่องทางการสื่อสารที่หลากหลาย อาทิ จดหมายข่าว Podcast และกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ผ่านโครงการต่างๆ เพื่อสร้างการมีส่วนร่วมและสนับสนุนการสร้างวัฒนธรรมแห่งการเรียนรู้ และยกระดับประสิทธิภาพการดำเนินงานขององค์กรอย่างต่อเนื่อง โดย ปตท.สผ. ส่งเสริมให้พนักงานนำเครื่องมือด้าน KM และองค์ความรู้ต่าง ๆ ไปประยุกต์ใช้อย่างมีประสิทธิภาพ ในการปฏิบัติงานตามความรับผิดชอบและการทำงานประจำวันของตน ซึ่งมีส่วนช่วยสนับสนุนให้เกิดวัฒนธรรมการเรียนรู้ที่เข้มแข็งมากยิ่งขึ้นและยังสามารถช่วยยกระดับผลการดำเนินงานขององค์กรได้อีกด้วย