โครงการเพื่อสังคม

โครงการฟื้นฟูป่าเพื่อการเรียนรู้เชิงนิเวศสวนศรีนครเขื่อนขันธ์

ห้องเรียนธรรมชาติ...เก็บธรรมชาติไว้ก่อนสูญหาย

พื้นที่สีเขียว 11,000 ไร่ ของคุ้งบางกะเจ้าในจังหวัดสมุทรปราการ ดำรงสภาพธรรมชาติดั้งเดิมในท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของยุคสมัย ทำหน้าที่เป็นปอดผลิตออกซิเจนให้คนเมืองหลวงกว่า 7 ล้านคน ได้สูดอากาศบริสุทธิ์ที่มีคุณภาพจากลมที่พัดพามาตามฤดูกาล จนได้รับการยกย่องจากนิตยสาร Time ในปี 2549 ว่าเป็น The Best Urban Oasis of Asia

หลายปีที่ผ่านมา ปอดธรรมชาติกำลังเสื่อมสภาพจากกระแสความเปลี่ยนแปลง

โครงการนี้ริเริ่มขึ้นในปี 2556 เพื่อฟื้นฟูป่าในสวนพฤกษชาติจำนวน 40 ไร่ และปรับปรุงสวนสาธารณะ พร้อมสิ่งอำนวยความสะดวกให้เป็นแหล่งเรียนรู้เชิงนิเวศ ในรูปแบบ "ห้องเรียนธรรมชาติ" อย่างยั่งยืนที่สวนศรีนครเขื่อนขันธ์ (บางกะเจ้า) ปัจจุบันโครงการนี้ได้กลายเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจยอดนิยม จนได้รับสมญาว่า "ปอดแห่งมหานคร"

จากการศึกษาสภาพพื้นที่ การระบายน้ำ และพันธุ์ไม้ ทำให้แบ่งเขตในพื้นที่ 40 ไร่อย่างเหมาะสม เป็นการฟื้นฟูที่ต้องปลูกเสริมพันธุ์ไม้เข้าไปในพื้นที่เดิม ติดตามดูแลให้เจริญเติบโตขึ้นตามธรรมชาติ จนกระทั่งมีโครงสร้างของสังคมพืชและความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ อยู่ร่วมกันอย่างสมดุล สอดคล้องกับป่าแต่ละประเภท

จากการติดตามการเปลี่ยนแปลงทางนิเวศวิทยามาอย่างต่อเนื่องโดยคณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ แสดงให้เห็นว่าพื้นที่มีความหลากหลายทางชีวภาพมากขึ้น ในพื้นที่ป่าทั้ง 3 ประเภท กล่าวคือพื้นที่ป่าชายเลนมีปริมาณมวลชีวภาพเฉลี่ย 16.14 ตันต่อไร่ หรือเพิ่มขึ้น 57.2% ป่าบึงชุมน้ำมีปริมาณมวลชีวภาพเฉลี่ย 11.83 ตันต่อไร่หรือเพิ่มขึ้น 21.7% และป่าดิบลุ่มต่ำมีปริมาณมวลชีวภาพเฉลี่ย 11.53 ตันต่อไร่ หรือเพิ่มขึ้น 20.6% นอกจากนี้จากการเก็บข้อมูลพบว่ามีชนิดพรรณไม้เพิ่มขึ้นจาก 90 ชนิดในปี 2557 เป็น 118 ชนิดในปี 2560 หรือเพิ่มขึ้นกว่า 31.1% และพบพันธุ์สัตว์ป่าอย่างน้อย 101 ชนิด โดยทั้งหมดจะเป็นสัตว์ประจำถิ่น ส่วนนกที่พบจะประกอบด้วยนกประจำถิ่น และนกอพยพตามฤดูกาล ทำให้สวนศรีนครเขื่อนขันธ์เป็นแหล่งดูนกที่สำคัญ

น้ำบึงชุ่มน้ำหนึ่งในระบบนิเวศสามอย่างที่เคยดำรงอยู่ในคุ้มบางกะเจ้าได้รับการอนุรักษ์ไว้ในสวนศรีนครเขื่อนขันธ์

ชั้นบนสุดของหอดูนกในสวนศรีนครเขื่อนขันธ์สามารถมองเห็นธรรมชาติอันร่มรื่นช่วยสร้างความตระหนักในคุณค่าของสถานที่แห่งนี้

เส้นทางศึกษาธรรมชาติที่ขี่จักรยานออกกำลังง่าย ๆ รอบสวนศรีนครเขื่อนขันธ์แห่งนี้ ทั้งได้สุขภาพดี เพลิดเพลิน และความรู้

ไม่เพียงแค่ทางสำหรับคนมีแรงขาปั่น ผู้พิการ หรือผู้สูงวัยที่ต้องนั่งรถเข็นก็มีโอกาสใช้เส้นทางตัดใหม่ระยะทาง 500 เมตรเพื่อเที่ยวชมศึกษาธรรมชาติได้เช่นกัน ด้วยระยะทางสั้น ๆ ใกล้ชิดบึงน้ำ บริเวณนี้จึงได้รับความนิยมทั้งจากผู้ใช้รถเข็นและครอบครัวที่พาเด็ก ๆ มาวิ่งเล่น หรือให้อาหารปลากัน

เส้นทางนี้ได้รับการปรับปรุงภายใต้โครงการฟื้นฟูป่าเชิงนิเวศสวนศรีนครเขื่อนขันธ์ โดย ปตท.สผ. ซึ่งครอบคลุมการปรับปรุงภูมิทัศน์สวนสาธารณะกึ่งสวนพฤกษชาติกว่า 100 ไร่บริเวณด้านหน้า และอีกกว่า 40 ไร่ที่เป็นแปลงฟื้นฟูป่า

เส้นทางจักรยานและเส้นทางศึกษาธรรมชาติสำหรับผู้พิการที่ได้รับการปรับปรุงให้มีสภาพดี มีบรรยากาศสงบร่มเย็น เหมาะสมแก่การมาพักผ่อนหย่อนใจและออกกำลังกาย

นอกจากนี้ ปตท.สผ. ยังได้จัดกิจกรรมอบรมเครือข่าย "ยุวอาสาพาเที่ยวสวนศรีนครเขื่อนขันธ์" อย่างต่อเนื่อง เพื่อสร้างเครือข่ายและสร้างจิตสำนึกแก่เยาวชนให้ตระหนักถึงคุณค่าของการมีป่าในเมือง จนถึงปัจจุบัน ได้มีการอบรมนักเรียนไปแล้ว จำนวนกว่า 500 คน โดยในแต่ละปีจะมีผู้เข้าเยี่ยมชมสวนศรีฯ เป็นจำนวนกว่า 300,000 คน

โครงการฟื้นฟูป่าเพื่อการเรียนรู้เชิงนิเวศสวนศรีนครเขื่อนขันธ์ ได้รับรางวัลในระดับนานาชาติ เช่น รางวัล Asia-Pacific Stevie Awards 2021 ณ สหรัฐอเมริกา รางวัล Asia’s Best CSR Practice 2021 ณ ประเทศอินเดีย รางวัล International Business Excellence Awards 2020 ณ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ รางวัล Asia Responsible Enterprise Awards 2020 ณ ไต้หวัน

ปตท.สผ. ได้ทำการวิเคราะห์ผลตอบแทนทางสังคมของโครงการนี้ โดยนำผลลัพธ์ทางสังคมมาคำนวณมูลค่าเปรียบเทียบกับมูลค่าทางการเงินของต้นทุนที่ใช้ไปในการดำเนินโครงการ ทั้งนี้ ผลตอบแทนทางสังคมของโครงการนี้เท่ากับ 4.49 : 1